Natuurstenen muren

Dit is geen cursus “metselen voor dummies”, enkel een bijeenraapsel van bedenkingen.

Zoals vermeld hebben we de eerste keer kennis gemaakt met de structuur van natuurstenen muur bij het recreëren van de muren van de porcherie.

Het probleem is dat zelfs als je een mooie rechte bakstenen muur kan bouwen, je met deze kennis weinig kan beginnen bij echte volwaardige natuurstenen muren.
Zelfs het touwtje om een mooie horizontale voeg te maken, wordt anders gebruikt.

Structuur

Een klassieke natuurstenen muur bestaat eigenlijk uit 2 buitenmuren, waar de buitenvlakken in het verticale ongeveer vlak zijn, en wordt dan binnenin opgevuld met kleinere stenen, kiezel en een mengsel van kalk en zand om die buitenwanden een steuntje in de rug te geven. Dan vallen die niet naar binnen.

Hier moet je vooral rekening mee houden wanneer je een nieuwe opening (venster, deur) creëert: je kan hopen rotzooi op je kop krijgen. Er wordt dan ook een holte gecreëerd boven de opening die je gemaakt hebt, die op haar beurt de muur zal verzwakken.
Je moet bij dergelijke karweien altijd beginnen met “doorboren” en stutten.
En wij hebben 6 extra deuren en vensters voorzien in onze plannen, dat belooft dus.

Voorts zijn natuurstenen muren enorm dik, en hoe hoger de muren hoe dikker de basis zal zijn, en hoe steviger de hoekstenen.
De muur van onze schuur heeft onderaan een dikte van 75 cm. Die van het woongedeelte is iets dunner, maar 60 cm.

Ook zie je dat de stenen onderaan meestal stukken dikker zijn dan bovenaan. Dat is logisch. Die stenen moeten draagkracht hebben, maar die krengen zijn loodzwaar en sleep je dus niet zo makkelijk een stelling op.
Bovenaan mag er iets minder steen en iets meer kalk-zand zijn.

Bij nog oudere en grotere constructies kom je ook wel eens steunberen tegen die een extra buitenwaartse stevigheid moeten geven aan de muur.

Hoekstenen

De hele structuur van een natuurstenen muur hangt grotendeels af van de hoekstenen.

Alhoewel de mortel de stenen zal samenhouden, moet je toch een stevige zijsteun voorzien om de zijdelingse krachten tegen te houden. Door hun onregelmatige structuur hebben die stenen geen volledige verticale duwkracht, maar ook een gedeeltelijke “deflectie” naar de zijkanten. Een bakstenen muur “drukt zichzelf naar beneden”, een natuurstenen muur niet, die heeft ook een zijdelingse drukkracht.

Ook met dit gegeven moet je rekening houden bij het maken van openingen. Voorzie stevige, sterke “kozijnstenen” of die muur komt gegarandeerd naar binnen. En zorg voor een klassieke overlappende verbinding bij die kozijnstenen. Een gewone verticaal geplaatste steen zal onmiddellijk barsten door die zijdelingse druk.

Metselspecie

Gebruik nooit gewone cement voor het metsen van natuurstenen. Die bevat chemische stoffen die de stenen kunnen aantasten. Dat is natuurlijk afhankelijk van het soort steen dat je gebruikt. Basalt is niet zo gevoelig als de kalksteen hier uit de buurt.
Maar voorts zal gewone cementmortel een vochtbarrière vormen waardoor je muur later niet meer kan “ademen” en dan kan je rot krijgen in je steen.
Er bestaan hiervoor meer dan voldoende alternatieven in de Franse handel.

Vroeger werd voor het metselwerk klei en rivierzand gebruikt, met als gevolg dat die voegen na verloop van tijd uitgesleten geraakten door weer en wind.
Wij hadden echter geluk, de schuur en het huis zijn al gebouwd met een mengsel van kalk, klei en zand.

Vandaag de dag zijn de kalkcementformules zodanig verbeterd dat ze niet meer onderdoen voor gewoon cement, maar toch nog steeds het aspect van de oude kalkmuren behouden.
En vooral: ze behouden de karakteristieken van de kalk inzake vochtopname en -afgifte, je muur kan “ademen”.

Ongeveer rechte lijnen

Gegeven het onregelmatige karakter van natuurstenen, kan je natuurlijk geen mooie rechte voegen krijgen.
Dit soort muren wordt bijgevolg vanuit de stutstenen (hoeken of kozijnen) opgebouwd, waarbij telkens een laag van een zekere hoogte gebouwd wordt die bovenaan ongeveer horizontaal zal zijn. En daarbij wordt dat touwtje enkel als richtsnoer gebruikt, niet als verplichte lijn.

Er is echter een bijzonderheid die je in acht moet nemen.
De metsers hebben er hier een gezegde voor
“On ne peut pas créer des éclairs” : “Je mag geen bliksemschichten creëren”.
Dat betekent dat je de verticale kruisvoegen niet in één lijn mag leggen over een langere hoogte. Die lijn kan in eender welke half-verticale richting lopen, net zoals een getekende bliksemschicht.
Dit zou door natuurlijke bewegingen kunnen resulteren in scheuren.
Dat is dan altijd weer puzzelen en meten zoals een grote 3-D Tetris, en je moet vooral heel veel stenen in de buurt hebben.

Tips en trucs

Omdat die natuurstenen niet regelmatig zijn, moet je altijd een voorraad steensplinters en kleine platte steentjes hebben om de verschillen weg te werken.

Voorts moet je de stenen vochtig houden wanneer je metst omdat, vooral in de zomer en nog meer in het zuiden, de kalkcement anders te snel zal drogen, en dan krijg je gegarandeerd barsten waardoor later het vocht dieper in de muur kan binnendringen.
In het tussenseizoen moet je zelf zien, maar de metselspecie zal altijd vocht onttrekken aan de stenen om zelf te kunnen drogen.

Elders op het web

…
.

---